Taaldingetje

Huisgemaakt

Op menukaarten prijken vaak gerechten als ‘huisgemaakte kreeftensoep’, ‘huisgemaakte appeltaart’ en ‘huisgemaakte pastinaakstamppot’. Ook in winkels kun je vaak ‘huisgemaakte’ etenswaren kopen. Dat woord huisgemaakt roept nogal eens ergernis op. Volgens sommigen is het een vertaling van het Engelse home-made, volgens anderen van het Duitse hausgemacht.

Ergernis of niet, huisgemaakt staat sinds 2005 in het Groene Boekje en mag dus als een ingeburgerd woord worden beschouwd. Het lijkt op woorden als luchtgekoeld en klantgericht; het zijn verkortingen van een constructie met een voorzetsel: met lucht gekoeld, gericht op de klant, en ook gemaakt in huis. Het woord huis is hetzelfde huis als in bijvoorbeeld een rondje van het huis; het verwijst naar de eetgelegenheid zelf.
Er wordt weleens gesuggereerd om huisgemaakt te vervangen door thuisgemaakt. Dat lijkt ons geen verbetering: de
producten worden niet bij iemand thuis gemaakt. Wie huisgemaakt echt niet kan verdragen, kan zijn toevlucht zoeken tot zelfgemaakt of eigengemaakt. Dat laatste woord roept overigens ook weleens ergernis op, maar volgens
Taaladvies.net en de website van Onze Taal is dat niet terecht.

Taaldingetje

Tequilaatje

Je loopt langs een terras en je leest: ‘Strijk hier neer voor een lekker Tequilla’tje!’
Wat is er niet goed aan dat laatste woord?
1. De hoofdletter T uit de Mexicaanse plaatsnaam Tequila verdwijnt zodra je er iets ander mee aanduidt. Net zoals je een fles bordeaux bestelt en een hamburger eet, drink je een tequila met een kleine t.
2. In tequila staat maar één l, geen dubbele. In het Spaans staat ll voor een [j]-achtige klank, terwijl de enkele l gewoon als [l] klinkt. Daarom zou tequila ook in het Nederlands als [tuh-KIE-la] uitgesproken moeten worden.
3. Een verkleinvorm van een woord dat op één klinker (behalve de y en de stomme e) eindigt, krijgt geen apostrof maar een verdubbeling van die klinker: cafeetje, fotootje, en dus ook tequilaatje

Taaldingetje

Woordvoerster of woordvoerdster?
Een vrouwelijke woordvoerder heet een woordvoerster, geen woordvoerdster. Dat dit woord ten onrechte heel vaak met een extra d wordt gespeld, komt waarschijnlijk doordat die d ook in de mannelijke vorm woordvoerder zit. Het woord is echter afgeleid van (het) woord voeren, en de uitgang -ster komt altijd achter de stam van het werkwoord; die luidt in dit geval voer. Dat er in woordvoerder wél een d verschijnt, komt doordat de woorduitgang -rer in het Nederlands van nature vermeden wordt, vergelijk ook huurder, beheerder, enz. Hetzelfde geldt voor veel andere afleidingen van werkwoorden op -ren. De mannelijke (neutrale) vorm eindigt dan bijvoorbeeld op -aarder, -eerder, -oerder, -oorder of -uurder, en in de vrouwelijke pendanten komt er voor -ster géén d: bedevaarster, verweerster, actievoerster, toehoorster, verhuurster.

Bron: Villamedia

Boekenweek begonnen

11 t/m 21 maart
De CPNB organiseert in 2009 voor de 74ste keer de Boekenweek. Centraal dit keer staat ‘het dier in de letteren’. Het motto ‘Tjielp tjielp’ is ontleend aan het beroemde gedicht De mus (1954) van Jan Hanlo. Veel schrijvers hebben over dieren geschreven, o.m. Mensje van Keulen, Koos van Zomeren, Frans Pointl en Charlotte Mutsaers. Soms werd een heel boek aan een dier gewijd, zoals Mijn leven met Tikker van Jan Siebelink en Dagboek van een poes van Remco Campert. Er zijn ook veel non-fictie boeken over dieren geschreven, o.m. door Tijs Goldschmidt, Maarten Frankenhuis en vooral Midas Dekkers

Goed taalgebruik – CCC-model

In het onderzoek en het onderwijs op het gebied van de taalverzorging gaat het mijns inziens om veel meer dan het als fout bestempelen van bepaalde formuleringen.

Uiteraard gaat het om goed of fout taalgebruik, laat daar geen misverstand over bestaan. Maar de kwalificatie ‘goed’ of ‘fout’ kent zovele facetten dat er eerst een kader nodig om zinvol te discussiëren over diverse aspecten van fout of gebrekkig taalgebruik. In zo’n kader moet bijvoorbeeld duidelijk worden dat een spelfout van geheel andere orde is dan een structuurfout of een feitelijke onjuistheid. Ook moet duidelijk worden hoe deze fouten zich verhouden tot bijvoorbeeld ongepast of onaantrekkelijk taalgebruik.

Lees er meer over op Onze taal